ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )

67

قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )

در مدرسهء اورخان تبريز و در زمان حيات زندگانى كازرونى استنساخ كرده است . كازرونى در 745 ه . / 1344 م . تحت عنوان توضيحات قانون شرحى بر قانون نوشت . در اين كتاب هر دو بخش كلّيّات و مفردات را شرح كرده است . نام شرح مفردات روضة الاطبّاء و جنة الالباء است . كازرونى در شرح كلّيّات خود شيوهء قطب الدّين شيرازى را برگزيده است و اضافات او بر آن ارزشمند است . او بخش تشريح قانون را نيز در آن شرح كرده است كه قطب الدّين شيرازى آن را بدون شرح گذاشته بود . آن پذيرش همگانى كه شرح موجز كازرونى به دست آورد نصيب توضيحات قانون نشد . شهرت كازرونى به خاطر المغنى فى شرح الموجز است كه به نام سديدى بيشتر معروف است . در كتابخانه رضا هر دوى شرح كلّيّات و شرح مفردات وجود دارد . در دار العلوم ديوبند و خدابخش پتنه توضيحات قانون يعنى فقط شرح كلّيّات و در دار الكتب مصريه شرح مفردات محفوظ است . سديد الدّين كازرونى ( متوفّى بعد از 769 ه . / 1369 م . ) در بين سه شارح معروف قانون كازرونى و آقسرائى و نفيسى ، نه تنها از لحاظ زمان برترى دارد بلكه در تشريح مباحث فنّى نيز ممتاز است . به خاطر بهترين توضيح و تشريح كلّيّات ادويه ، اين قسمت از كار سديدى به طور اخصّ جزو مواد درسى بوده است . كتاب المغنى نيز در سال 745 ه . به اتمام رسيده است ، لذا من شك دارم كه ظنّ قوى توضيحات قانون كتابى جداگانه نيست و اين مطلب پس از مقابلهء اين دو كتاب روشن خواهد شد . از طرفى به سبب اينكه كتاب المغنى كتاب رايج درسى بود ، نسخه‌هاى خطّى فراوانى از آن يافت مىشود و از طرفى ديگر در انتشارات اوّليّه هند نام آن ذكر شده است . كازرونى در اين كار علاوه بر شرح‌هاى قطب الدّين شيرازى و قرشى از اطّلاعات استاد خود برهان الدّين الابرى استفاده كرده است . كامل الصناعة ، كتاب المائة ، نخبة العلاج ( ابن ابى صادق ) ، مختارات ابن هبل ، جامع ابن بيطار و كتاب التيسير ابن زهر از منابع خاصّ او بودند .